Mutabaat Ne Demektir

Mutâba’at : Tabi olmak, ardından gitmek, izlemek manası veren tebi’a kök fiilinin mufâ’ale babından masdandır. Terim olarak hadîs usulünde ifade ettiği mana şöyle açıklanabilir.

Ra-visi rivayette infirad ettiğinden ferd olduğu sanılan bir hadis, başka tarik veya tarîklardan rivayet edilip edilmediğini anlamak üzere çeşitli hadîs kitaplarından araştırılır. İtibar adı verilen bu araştırma sonunda o hadîsin bir başka ravi tarafından rivayetinde tek kalan ravinin şeyhi veya şeyhinin şeyhinden rivayet edildiği anlaşılırsa mutâba’at hasıl olmuştur. Bu manaya göre mutabaat, şeyhinden rivayetinde tek kalmış sanılan bir raviye bir başka ravinin tabi olarak ya o şeyhten veyahut o şeyhin şeyhinden aynı hadîsi rivayet etmesi demek olur. 908

Meselâ Hammad b. Seleme, Eyyubu’s-Sahtiyânî- İbn Şîrîn, Ebu Hureyre isnadı ile bir hadîs rivayet etmiş olsun. Bu hadîs mütabiî olmayan bir hadîs olarak bilinsin, yani Hanımad b. Seleme’nin Eyyub’dan rivayette tek kaldığı zannedilsin. Zamanla bu hadîsin gerçekten ferd olup olmadığı anlaşılmak üzere itibar denilen araştırma yapılır ve Hammad’dan başka bir ravinin Eyyub’dan veya onun şeyhi İbn Sîrîn’den yahutta İbn Sîrîn’in şeyhi Ebu Hureyre’den rivayet ettiği ortaya çıkarsa Hammad’a mutabâ’at hasıl olmuş bir başka deyişle Eyyub’dan rivayete o ravi de katılmış olur.

Eğer mutâba’at rivayetinde tek kaldığı sanılan ravinin şeyhinden rivayette hasıl olursa buna mutâbaat-ı tâmme, şayet şeyhin şeyhinden veya isnadın daha yukarısındaki şeyhlerden birinden rivayetle husule gelirse buna da mutabaat’ı kasıra veya mutâba’at-ı nakısa denir. “…

Ramazan yirmi dokuz gündür. (Ramazan) hilâli(ni) görmedikçe oruca başlamayın. Yine (Şevval) Hilâl(in)i görmedikçe orucu bırak(ıp bayram) yapmayın. Eğer görüş ufkunuz kapalı olursa oruç sayısını otuza tamamlayın.” 909 Bazıları bu hadîsi aynı lafız ve isnadla İmam Mâlik’den Şafii’den başka rivayet eden olmadığını zannederek Şâfî’i’nin rivayetini ferd sanmışlardır. Ne var ki sonradan aynı hadîsi İmam Mâlik’ten Şafi’î’den başka Abdullah b. Mesleme el-Ka’nebi’nin de rivayet ettiği görülmüş ve rivayette infirad ettiği sanılan İmam-Şafifye mutabâ’at hasıl olmuştur.910

Aynı hadîsin Müslim sahihinde Ubeydullah b. Ömer-Nâfi- İbn Ömer isnadiyle; 911İbn Huzeyme’nin Sahihinde ise Asım b. Muhammed Babası Muhammed b. Zeyd, Dedesi Abdullah b. Ömer isnadiyle benzer rivayetleri de varid olmuştur. Fakat bunlar İbn Ömer’den rivayet edildiklerinden mutâbaat-ı kasıra teşkil ederler. Ferd olduğu sanılan hadîse mutabaatı olan ravinin hadîsi bir başka sahâbîden veya aynı lafızlarla değil de manasiyle rivayet edilmişse o hadîse şahid de denir.

Önceki İçerikMustahric Nedir
Sonraki İçerikMutelif Ve Muhtelif Ne Demektir

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here